الكتروسكوپ (برقنما )
الكتروسكوپ (برقنما ) :
وسيله ايست كه ميزان بار الكتريكي و نوع بار يك جسم را مشخص مي كند.
ساختمان الكتروسكوپ : الكتروسكوپ از يك ميله رسانا تشكيل شده است , به طوري كه از يك طرف به يك صفحه رسانا ( كلاهك رسانا ) و از طرف ديگر به دو ورقه نازك رسانا كه به يكديگر لولا شده اند , متصل شده است , كه مجموعه ميله رسانا و ورقه ها در يك محفظه شيشه اي قرار داده شده اند.
نكته : اگر چند جسم رسانا به يكديگر متصل شوند , مانند يك جسم رسانا عمل خواهند كرد.
كاربردهاي الكتروسكوپ :
1 – مشخص كردن داراي بار بودن يا بدون بار بودن يك جسم
2 – تعيين مقدار بار يك جسم
3 – تعيين نوع بار يك جسم
4 – تشخيص رسانا يا نارسانا بودن يك جسم
نحوه كار الكتروسكوپ :
اگر جسم داراي بار الكتريكي را به كلاهك الكتروسكوپ نزديك كنيم , مشاهده مي كنيم كه ورقه هاي الكتروسكوپ از يكديگر باز خواهند شد و با هم زاويه مي سازند . علت آن اينست كه با نزديك كردن جسم , بارهاي الكتروسكوپ از يكديگر جدا مي شوند , به طوري كه بارهاي نا هم علامت جسم به طرف كلاهك الكتروسكوپ و بارهاي هم علامت به طرف ورقه ها جابجا مي شوند و چون ورقه ها داراي بار هم نوع مي شوند , يكديگر را دفع خواهند كرد و با هم زاويه مي سازند كه هر چه قدر بار جسم بيشتر باشد , زاويه بين ورقه ها نيز بيشتر خواهد شد, كه با توجه به درجه بندي روي جداره , ميتوان ميزان بار الكتريكي جسم را بدست آورد.
تعيين نوع بار يك جسم باردار توسط الكتروسكوپ :
براي تعيين نوع بار يك جسم توسط الكتروسكوپ , بايد خود الكتروسكوپ از قبل داراي بار الكتريكي باشد و نوع بار آن هم مشخص باشد ( مثبت يا منفي ) كه در اين صورت , با نزديك كردن جسم مورد نظر به كلاهك الكتروسكوپ , اگر زاويه ورقه ها از هم دورتر شود , نوع بار جسم , همان نوع بار الكتروسكوپ, و برعكس اگر زاويه بين ورقه ها كمتر شود , بار جسم , مخالف بار الكتروسكوپ خواهد بود.
تعيين رسانا يا نارسانا بودن يك جسم توسط الكتروسكوپ :
براي تعيين رسانا يا نارسانا بودن يك جسم توسط الكتروسكوپ ، بايد يا خود جسم يا الكتروسكوپ داراي بار الكتريكي باشد كه البته در اين حالت نوع بار اهميتي ندارد و به دو صورت زير مي توان عمل كرد:
الف – اگر خود جسم داراي بار باشد: در اين صورت با تماس جسم به كلاهك الكتروسكوپ در يك نقطه ، بار به الكتروسكوپ منتقل شده و ورقه ها از هم دور مي شوند و با دور كردن جسم ، ورقه ها همچنان به همان حالت خواهند ماند ؛ ولي اگر جسم نارسانا باشد ، با تماس جسم به كلاهك الكتروسكوپ در يك نقطه و دور كردن آن ، ابتدا ورقه ها از هم دور مي شوند و سپس به همان حالت قبلي بر مي گردند.
ب – اگر الكتروسكوپ داراي بار باشد: در اين حالت چون الكتروسكوپ داراي بار است ، پس ورقه ها از هم فاصله دارند و با تماس جسم به كلاهك الكتروسكوپ در يك نقطه و دور كردن آن ، اگر زاويه بين ورقه ها تغيير كرد ، آن جسم رسانا و اگر تغيير نكرد ، آن جسم نارسانا مي باشد.